Op 27 januari 2026 beëindigde de Raad van bestuur van Smart België de internationale samenwerking en de leiding van het Smart-netwerk in Europa vanuit Brussel.
Vijf jaar om break-even te draaien
Sinds 2020 hadden de Europese partners als doel om een economisch evenwicht te bereiken. In dat opzicht verminderde Smart België gaandeweg haar financiële steun. Ze schroefde de investeringen terug van 1,5 miljoen euro in 2021 naar nul euro in 2025. Die evolutie maakt deel uit van de strategie Smart 25 en kadert binnen de ambitie om opnieuw te focussen op de kernactiviteiten en beter te voldoen aan de behoeften van de leden in België.
Tijdens die periode van vijf jaar werden de partners begeleid bij de transformatie van hun model. Er werden digitale tools ontwikkeld om hun groei op te vangen zonder dat de loonkosten zouden stijgen, er werd gezocht naar lokale financiering (subsidies, partnerschappen) en de structurele kosten werden teruggedrongen. Dat werk is vandaag afgerond en elk land heeft een andere fase bereikt.
Niet-afgeronde trajecten
In de periode 2020-2025 zijn sommige partners er niet in geslaagd om hun economisch model voldoende te ontwikkelen. Smart Frankrijk en Smart Nederland hebben hun activiteiten stopgezet, en Smart Oostenrijk zit momenteel in een vereffeningsprocedure nadat hun financiële situatie snel achteruitging in 2025. Smart Spanje heeft ervoor gekozen om het netwerk te verlaten. Hoewel die trajecten veel van elkaar verschillen, maken ze wel deel uit van het gezamenlijke verhaal dat Smart sinds 2007 op internationaal vlak schreef. Een verhaal vol experimenten, waarvan sommige helaas geen standhielden op de lange termijn.
Drie partners die volhouden
Drie partners zijn er wel in geslaagd om een economisch evenwicht te bereiken of te benaderen: Duitsland, Italië en Zweden. Zij vertegenwoordigen vandaag duizenden leden die hun activiteiten blijven uitoefenen binnen gedeelde ondernemingen.
De dynamiek van Smart Duitsland is opmerkelijk. Hun omzet is in 2025 met 16% gestegen tot 7 miljoen euro, het resultaat van een constante stijging het hele jaar door. De coöperatie heeft een financieel evenwicht bereikt en blijft groeien ondanks de moeilijke omstandigheden. Dankzij een vlotte digitalisering was het bovendien niet nodig om de teams te versterken. Ze ontving ook meerdere subsidies waardoor ze een heus begeleidingsaanbod kan uitbouwen: WorkCoopHub, ElevateHer om genderongelijkheid tegen te gaan, en een ontwikkelingsproject in Hamburg. Smart Duitsland is vandaag erkend als een referentiespeler op het vlak van autonoom werk en sociale economie in Duitsland, en het aantal actieve leden blijft maar stijgen.
Ook Smart Italië heeft dit jaar een belangrijke stap gezet, met de ontwikkeling van een nieuwe onlinetool voor de leden, met een opmerkelijk design en netwerkfuncties. De coöperatie lanceerde een grote enquête bij de leden om hun behoeften beter te kunnen bepalen en haar prioriteiten aan te passen, en ze zocht ook uit waarom sommige leden vertrokken. Ze draaide een omzet van 6,7 miljoen euro, een stijging van 6% ten opzichte van 2024. Het team, dat al enkele jaren hetzelfde is, nam ook opnieuw de interne boekhouding op zich en vond een evenwicht in de werking tussen de twee kantoren van Rome en Milaan. De grootste uitdaging is dat de omzet de neiging heeft om af te vlakken. Het team werkt daar actief aan.
Smart Zweden bereikt op haar beurt ook stilaan het break-evenpunt. De liquide middelen zijn gezond en stabiel, en hun activiteit is met 4% gestegen tot 2,6 miljoen euro. De coöperatie is steeds meer aanwezig op evenementen, zowel in Zweden als elders in Europa, en is nieuwe partnerschappen aangegaan. Er zijn onlangs twee Europese projecten bijgekomen, die in de komende maanden zullen bijdragen tot hun activiteit: Resilient Threads, een project ten dienste van de Roma-gemeenschap, en een project dat wordt uitgevoerd met de Creative Culture Group van het Swedish Institute in Litouwen. In het kader daarvan zullen vijf kunstenaars gedurende twee jaar in residentie werken, in samenwerking met leden van Smart Zweden. De grootste uitdaging voor de Zweedse coöperatie is om te zorgen voor diversifiëring in een model dat nog heel fel draait rond subsidies en de culturele sector.
Het verhaal gaat verder in andere vormen
Het was niet mogelijk om een meer gestructureerd Europees netwerk uit te bouwen, omwille van het beperkte aantal actieve partners en hun – terechte – prioriteit om eerst hun eigen activiteit op hun grondgebied te ontwikkelen. In die context heeft de Raad van bestuur besloten om daarvoor geen personeelsmiddelen meer in te zetten vanuit België.
Dat betekent niet dat het Europese avontuur van Smart ten einde is. In Italië, Duitsland en Zweden blijven honderden leden elke dag het coöperatief model levendig houden. Smart België blijft contact houden met haar zustercoöperaties, maar respecteert hun autonomie en strategische keuzes. Dit is het einde van een tijdperk. Maar het is ook een bevestiging dat Smart als coöperatie in dialoog blijft met een Europees ecosysteem dat voortkomt uit een gedeelde geschiedenis.